Ohm

Καταραμένα Στιγμιότυπα Και Τέτοια

Περί μουσικής Απρίλιος 23, 2009

Filed under: Παρακριτική — Θρώγκος @ 8:57 μμ

Κάποια κρίσιμη στιγμή λοιπόν στη σύντομη ζωή μου απεφάσισα πως η μουσική είναι κάτι το σημαντικό στη σύντομη ζωή μου και πως η σημασία της είναι τόσο μεγάλη που θα έπρεπε να την σπουδάσω κάποια στιγμή. Ποσώς θα φανταζόμουν όμως ότι η ιδέα μου για τη μουσική θα άλλαζε τόσο ριζικά κατά τη διάρκεια αυτών των σπουδών. Από τον ακραίο φορμαλισμό και την υπερβολική σχολαστικότητα των ανώτερων θεωρητικών της μουσικής (αρμονία, αντίστιξη, μορφολογία κλπ) κάποια στιγμή υπέθεσα ότι

  • όλα αυτά τα πράγματα που μάθαινα για να είναι τόσο εξεζητημένα πρέπει να έχουν ένα πολύ σημαντικό αντίκτυπο στον μουσικό που τα κατέχει
  • έχων τις γνώσεις αυτών θα μπορούσα να κάνω κάποιου είδους γενίκευση που να περιλαμβάνει κάτι άλλο εκτός από τη μουσική του 18ου ή του 16ου αιώνα.

Δυστυχώς, απ’ όσο έχω καταλάβει μέχρι τώρα, οι «ασκήσεις ύφους» που αποτελούν τα ανώτερα θεωρητικά της μουσικής είναι χρήσιμες μόνο για τους εκτελεστές κλασσικής μουσικής και για τους συνθέτες (από τη στιγμή που είναι ασκήσεις ύφους). Όσο για γενικεύσεις, αυτές μπόρεσα να τις κάνω με τη συνδρομή τελείως άσχετων με τα μουσικοθεωρητικά γνωστικών αντικειμένων, χωρίς όλη την πληροφοριακή βαβούρα και την επίπονη άσκηση των αποπάνω.

Επίσης, με έναν συνδυασμό πανεπιστημιακών γνώσεων και εμπειριών έχω κατασταλάξει ότι η μουσική είναι α) αφηρημένη β) νοηματοδοτείται κοινωνικά. Αυτό σημαίνει ότι δεν έχει καμία σημασία ή λειτουργία από μόνη της, αλλά προσδιορίζεται από τους εκάστοτες μουσικούς και το εκάστοτε «κοινό», δηλαδή οποιαδήποτε μουσική παραγωγή ή αναπαραγωγή δεν έχει κανένα απολύτως νόημα έξω από τα κοινωνικά πλαίσια. Αυτά φυσικά δεν μπορώ σε καμία περίπτωση να τα αποδείξω, καθώς είμαι παντελώς άχρηστος σε αυτό.

Επανερχόμενος λοιπόν στα ανώτερα θεωρητικά και στην κατεξοχήν μουσική εκπαίδευση, αναρωτιέμαι: τι κοινωνική λειτουργία έχει η κλασσική μουσική; Ποιό νόημα της δίνει η κοινωνία; Εξ’ εμπειρίας πάλι, μπορώ να πω πως η κλασσική μουσική έχει ένα χ κοινό (έστω μουσικοί σπουδαστές, κοσμογριές του μεγάρου και της λυρικής, κουλτουριάρηδες και ρομαντικοί) και το πλήρες νόημά της το καταλαβαίνουν κυρίως όσοι έχουν κάνει μουσική ανάλυση. Η αλήθεια είναι πως όλη η κλασσική μουσική μου φαντάζει σαν ένα ινσάηντ τζόουκ μεταξύ μουσικών και μουσικοθεωρητικών, με γλώσσα άγνωστη στο ευρύ κοινό. Από αυτή την άποψη, προτιμώ χίλιες φορές ένα «απλοϊκό» παραδοσιακό τραγούδι, που όμως είναι κατανοητό από όλους όσους το τραγουδάνε, καθότι χρησιμοποιεί οικεία μουσική αλλά και φυσική γλώσσα.

Δεν ξέρω αν αυτά που λέω είναι κατανοητά, αλλά για να καταλάβετε, όταν ακούω ένα κομμάτι του Μότσαρτ έχοντας ψιλοαναλύσει παρόμοια, μου συμβαίνει να γελάω μόνος μου μέσα στο λεωφορείο, να ξαφνιάζομαι, να εκνευρίζομαι, να αγωνιώ, να ηρεμώ, να μένω ικανοποιημένος ή ανικανοποίητος. Και όλα αυτά τα συναισθήματα (εγώ θεωρώ ότι) προέρχονται από τις αντίστοιχες γνώσεις για το τί συνηθίζεται και τι όχι σε αυτή τη μουσική, τι σημαίνουν κάποιες εσωμουσικές παράμετροι στα πλαίσια ενός κομματιού. Όταν το ίδιο κομμάτι το ακούει κάποιος που δεν έχει έστω ως ακροατής εντρυφήσει σε αυτή τη μουσική, εκλαμβάνει ένα 10% από το συνολικό της νόημα.

Σε τι χρησιμεύει όμως μια μουσική που την καταλαβαίνουν μόνο οι μουσικοθεωρητικοί και όσοι την έχουν σπουδάσει γενικά; Έτσι για ποικιλία; Προφανώς οι λόγοι που της δίνουμε τόση σημασία είναι καθαρά ιστορικοί αλλά και ιδεολογικοί. Ιστορικοί γιατί ήταν ιστορικά μουσική προσκείμενη στην εκάστοτε εξουσία, καθότι από τη φύση της χρειάζεται χρόνο, χώρο και χρήμα (ορχήστρες, αίθουσες, πρόβες, όργανα), και η εξουσία της τα έδινε όλα απλόχερα παραγκωνίζοντας την πιο σημαντική κοινωνικά λαϊκή μουσική. Ιδεολογικοί καθώς η κοινωνική σημασία και λειτουργία της μουσικής δεν είχε εξεταστεί ποτέ μέχρι τον 20ό αιώνα, ενώ αντιθέτως προβαλλόταν η άρτια αισθητική, η υψηλή τέχνη και η απαράμιλλη τεχνική της κλασσικής μουσικής, τόσο στη σύνθεση όσο και στην εκτέλεσή της. Προφανώς και οποιαδήποτε λαϊκή μουσική της Ευρώπης στην περίοδο άνθησης της κλασσικής μουσικής δεν μπορούσε να συγκριθεί ούτε στην πολυπλοκότητα των μορφών, της αρμονίας και της συνθετικής τεχνικής με την κλασσική μουσική.

Αναλογιζόμενος λοιπόν τις κοινωνικές προεκτάσεις της μουσικής μπορώ να πω με ασφάλεια πως ένα σκυλάδικο που τραγουδιέται από χιλιάδες στόματα το ίδιο βράδυ είναι πιο σημαντικό από μια σονάτα Μπετόβεν. Μια αυθόρμητη μουσική εκδήλωση στο δρόμο είναι πιο σημαντική από ένα κοντσέρτο για πιάνο και ορχήστρα, και αυτό γιατί εκείνη τη στιγμή εξυπηρετεί μια κοινωνική λειτουργία: ικανοποιεί τη μουσική ανάγκη άμεσα, αυθόρμητα, χωρίς ιστορικισμούς και σχολαστικότητα, χωρίς προαπαιτούμενες γνώσεις και αίθουσες συναυλιών. Ένα πάρτι, ένα πανηγύρι, ένα γλέντι είναι κάτι κοινωνικά αναγκαίο το οποίο έχουμε υποτιμήσει για χάρη της υψηλής τέχνης και τελευταία της πρωτοπορίας και του πειραματισμού – αυτό δε σημαίνει βέβαια πως τα δημιουργήματα όλης αυτής της κλασσικής μουσικής παράδοσης δεν είναι αριστουργήματα, ή ότι πρέπει να απεμπολήσουμε την κλασσική μουσική από τη μουσική εκπαίδευση, απλά θα πρέπει τα πάντα να εκλαμβάνονται με κριτικό πνεύμα.

Αυτά τα ολίγα από τον συλλογιστικά ανίκανο της γειτονιάς σας,

Ευτύχιο Παρλαπιπίδη

της Ολυμπίας και του Κουραφέξαλλου.

Advertisements
 

One Response to “Περί μουσικής”

  1. Themis Says:

    Αν εξαιρέσεις κάποια πράγματα στο τέλος που ήχησαν στ’ αυτιά μου οσάν κοινοτυπίες, ήταν ένα απολαυστικό ποστ!


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s